Sztuka nie zna granic ani wieku
Rok temu rozmawialiśmy z Alicją Morawską-Rubczak o idei tworzenia sztuki dla najmłodszych – takiej, która nie infantylizuje, lecz traktuje dzieci jak pełnoprawnych odbiorców kultury. Opowiadała wtedy o działaniach Art Fraction Foundation, o teatrze tworzonym z czułością, uważnością i otwartością na potrzeby dzieci od pierwszych miesięcy życia. Mówiła też o świetle – tym dosłownym, scenicznym, i tym symbolicznym: rozjaśniającym wyobraźnię, budującym poczucie bezpieczeństwa, tworzącym przestrzeń bliskości.
TEKST: Anna Gidaszewska
ZDJĘCIA: Maciej Zakrzewski dla Art Fraction Foundation
Dziś te słowa wybrzmiewają jeszcze mocniej. Tegoroczna edycja Festiwalu Najmłodszych jest bowiem wyjątkowa – to jubileusz 20-lecia nurtu teatru dla najnajmłodszych w Polsce i wydarzenia, które przez dwie dekady stało się jednym z najważniejszych punktów na mapie kultury dla najnajmłodszych w Polsce. Festiwal, wcześniej znany jako Sztuka Szuka Malucha, od lat konsekwentnie udowadnia, że pierwsze spotkania ze sztuką mają ogromne znaczenie – dla dzieci, rodziców i całych rodzin.
To także historia ludzi, którzy od lat wierzą, że teatr może być pierwszym językiem porozumienia, a wspólne przeżywanie kultury buduje relacje silniejsze niż słowa. Z małej inicjatywy wyrósł międzynarodowy projekt angażujący artystów z wielu krajów i docierający tam, gdzie kultura często pojawia się najrzadziej – do małych miejscowości, ośrodków wsparcia czy przestrzeni wykluczenia społecznego. To tutaj, w Poznaniu, Zbigniew Rudziński z Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu zaczął 20 lat temu dyskusję na temat sztuki dla najmłodszych dzieci, sprowadził pierwsze spektakle ze świata i namówił lokalne artystki do stworzenia pierwszych przedstawień. To z pozoru niewielkie wydarzenie zmieniło tak wiele! Dziś spektakle przygotowywane specjalnie dla tej grupy wiekowej oglądają maluchy w całej Polsce.
W jubileuszowym roku Festiwal Najmłodszych nie tylko świętuje swoją historię, lecz także patrzy w przyszłość. Nadal pozostaje miejscem pierwszych zachwytów, pierwszych teatralnych emocji i pierwszych doświadczeń wspólnoty. Bo – jak podkreślała Alicja Morawska-Rubczak – dzieci od początku życia zasługują na sztukę najwyższej jakości. I właśnie od tej myśli wszystko się tutaj zaczyna.
5. edycja Festiwalu Najmłodszych odbędzie się w dniach 1–5 lipca 2026 roku w Poznaniu i będzie miała wyjątkowy charakter. W tegorocznym programie znajdzie się blisko 70 wydarzeń, w tym spektakle z Polski i zagranicy, instalacje, akcje performatywne, koncerty, potańcówki, warsztaty oraz spotkania jubileuszowe, na które złożą się: wykład, panel dyskusyjny, warsztaty focusowe i wytchnieniowe. Program budują rodzime produkcje tworzone przez zespoły oraz artystki kreujące i rozwijające nurt teatru dla najnajmłodszych (m.in. Teatr Atofri, Studio Teatralne Blum, Teatr Baj, Honorata Mierzejewska-Mikosza czy duet Morawska-Małecka) od jego początków oraz intrygujące propozycje artystyczne z zagranicy, znane i doceniane na całym świecie (artystek i artystów z Japonii, Francji, Niemiec, Meksyku i Chile).
Festiwal Najmłodszych to jedyny w Polsce festiwal sztuki w całości poświęcony dzieciom od 0 do 5. roku życia oraz bliskim im dorosłym. Od początku swojego istnienia wydarzenie prezentuje nowatorskie spektakle teatralne i taneczne, koncerty oraz działania sensoryczne i performatywne, których celem jest wspieranie rozwoju relacji, komunikacji i dziecięcej wrażliwości poprzez kontakt ze sztuką. Organizatorki podkreślają, że teatr dla najnajmłodszych jest pełnoprawnym doświadczeniem artystycznym, odpowiadającym na emocjonalne i rozwojowe potrzeby dzieci oraz tworzącym przestrzeń budowania bliskości pomiędzy dziećmi i dorosłymi.
Od 2026 roku Festiwal Najmłodszych stanie się również częścią europejskiego projektu „The Right Time”, realizowanego w ramach programu Kreatywna Europa. Festiwal realizowany jest przez Art Fraction Foundation we współpracy z Centrum Kultury ZAMEK oraz Teatrem Animacji w Poznaniu.