Poznański sukces w świecie sztuki dla dzieci

TEKST: Anna Kowalska

ZDJĘCIA: M. Zaktrzewski ze zbiorów Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu

Kiedy w styczniu 2026 roku ogłoszono laureatów 33. edycji Paszportów „Polityki”, poznańskie środowisko artystyczne miało szczególne powody do dumy. Nagrody w dwóch kategoriach – Muzyka Poważna oraz Scena – trafiły w ręce artystek, których ścieżki zawodowe nierozerwalnie splotły się z działalnością poznańskiego Centrum Sztuki Dziecka (CSD). Ten sukces należący do Aleksandry Słyż oraz Katarzyny Minkowskiej nie jest dziełem przypadku, lecz efektem konsekwentnej, wieloletniej działalności instytucji, która odważnie poszukuje jakości i jest miejscem, w którym najwyższej próby rzemiosło artystyczne spotyka się z autentyczną potrzebą dialogu z młodym człowiekiem.

Artystki bez kompromisów: nowy język wrażliwości

Głównym założeniem Centrum Sztuki Dziecka w Poznaniu jest przekonanie, że tworzenie dla młodego widza nie musi – a wręcz nie powinno – oznaczać artystycznych ustępstw. Jak podkreśla Joanna Żygowska, dyrektorka CSD, obie laureatki wchodzą w ten świat z całym swoim warsztatem i artystyczną bezkompromisowością: – Są to artystki, które bardzo konsekwentnie wypracowują swój język artystyczny, doceniany szeroko w kontekście sztuk performatywnych czy muzyki. Dla nas to dwa przykłady uznanych twórczyń, które robią artystyczną woltę i wchodzą w obszar twórczości dla młodych, nie rezygnując ze swoich narzędzi i języka twórczego. Nie próbują się zmieniać, bo tworzą dla dzieci, tylko wykorzystują cały bagaż swoich wspaniałych doświadczeń, kompetencji i narzędzi, by tworzyć dla innej publiczności.

Katarzyna Minkowska (kategoria Scena) została doceniona za teatr nowoczesny, wciągający i psychoterapeutyczny. Jej debiutancki spektakl w teatrze dla dzieci „Człowiek, jaki jest, każdy widzi” był mocnym punktem 25. Biennale Sztuki dla Dziecka w Poznaniu i stał się absolutnym hitem tego wydarzenia. Bilety wyprzedały się błyskawicznie, a dwie prezentacje w Sali Wielkiej Centrum Kultury ZAMEK przyciągnęły komplety publiczności. Minkowska, znana poznańskim widzom z wybitnej „Cudzoziemki” w Teatrze Polskim, udowodniła, że twórczyni, którą Poznań pokochał na scenie dla dorosłych, może zaoferować równie głęboką, niejednoznaczną opowieść dla całych rodzin. Spektakl nie boi się poruszać trudnych tematów. Jest spektakularny, widowiskowy i charakteryzuje się ogromnym rozmachem wizualnym, co w teatrze dla dzieci jest rzadkością.

Z kolei Aleksandra Słyż (kategoria Muzyka Poważna) stworzyła niezwykłą oprawę dźwiękową do tanecznego spektaklu „U-rodziny”, obecnego w stałym repertuarze Sceny Wspólnej. Jej muzyka powstała w unikatowej synergii z choreografią Hanny Bylki-Kaneckiej, a całość tworzy przestrzeń silnie angażującą zmysły. Muzyka kompozytorki idealnie nadaje rytm tancerzom i widowni wciąganej w spektakl. To właśnie za tę niezwykłą umiejętność angażowania słuchaczy i kreowania wyjątkowego brzmienia artystka otrzymała nagrodę Paszportu „Polityki”.

Centrum Sztuki Dziecka: unikat na skalę Europy

Aby zrozumieć fenomen sukcesów Aleksandry Słyż i Katarzyny Minkowskiej, warto przyjrzeć się lepiej samemu Centrum Sztuki Dziecka. Jest to instytucja jedyna w swoim rodzaju w Polsce, a jej multidyscyplinarność budzi podziw również poza granicami kraju.

– To jest bardzo miłe uczucie, kiedy jestem za granicą na festiwalach i opowiadam o naszym Centrum – przyznaje Żygowska. – Nie kuratoruję jedynie festiwalu teatralnego, ale projekt interdyscyplinarny. Ten moment, kiedy zagraniczni koledzy uświadamiają sobie naszą unikatowość, jest bardzo budujący. Wciąż takie myślenie jak nasze o sztuce dla dzieci jest rzadkością nie tylko w Polsce, ale i w Europie.

Centrum Sztuki Dziecka to placówka, która zajmuje się wspieraniem całego sektora twórczości dla młodych – od edukacji profesjonalistów, przez research, aż po produkcję wydarzeń. Jest miejscem, gdzie sztuka dla dzieci wyznacza nowe standardy jakości, często stając się polem inspiracji dla twórców głównego nurtu.

Laboratorium innowacji, czyli Biennale Sztuki dla Dziecka

Biennale to flagowy projekt CSD, który co dwa lata zamienia Poznań w stolicę najciekawszych zjawisk artystycznych dla najmłodszych odbiorców. Wydarzenia planowane są tak, aby dawały publiczności otwartej na nowe formy możliwość znalezienia rzeczy odważnych i mniej popularnych.

Proces selekcji na Biennale jest rygorystyczny i oparty przede wszystkim na jakości artystycznej. Instytucja szuka twórców z żywą ciekawością świata dzieci, z wrażliwością i odwagą unikania jednoznacznych puent i pozostawiania miejsca na własną interpretację. Biennale to także miejsce, które pokazuje, że teatr dla dzieci może mieć duży rozmach, znane nazwiska i prezentować nowoczesne podejście do widza. – Bardzo nas cieszy, że udaje nam się nawiązywać współprace z utytułowanymi twórcami i twórczyniami, a jeszcze bardziej to, że topowe postaci ze świata sztuki sięgają też po twórczość dla dzieci, bo to nie zawsze było takie oczywiste – dodaje Joanna Żygowska.

Ale Kino!: filmowy głos młodego pokolenia

Nie można pisać o sukcesach CSD bez wspomnienia o Międzynarodowym Festiwalu Filmów Młodego Widza Ale Kino!. To drugi najstarszy festiwal tego typu na świecie (trwa już ponad 60 lat!) i jedno z najważniejszych wydarzeń filmowych w kraju. Festiwal prezentuje krótko- i pełnometrażowe kino, które prowokuje do myślenia, budzi wrażliwość i staje się pretekstem do ważnych rozmów – zarówno dla młodych widzów, jak i całych rodzin.

W kontekście wyżej wspomnianych Paszportów „Polityki” warto wspomnieć o nominacji dla Konrada Kądzieli (kategoria Film). Jego film „LARP. Miłość, trolle i inne questy” był prezentowany na Ale Kino!, gdzie zdobył ogromne uznanie nastoletniego jury. To kolejny dowód na to, że poznański festiwal wybiera twórców, którzy budują mosty między kulturą popularną a ambitnym kinem autorskim, oferując młodym ludziom treści, które korespondują z ich rzeczywistością.

Najbliższe Biennale i powrót do korzeni najnajów

Joanna Żygowska patrzy już w przyszłość, planując Biennale na rok 2027. Instytucja zamierza wypełniać luki w polskim krajobrazie kulturalnym, stawiając na tematy, które wymagają szczególnej opieki kuratorskiej: taniec i choreografia oraz sztuki wizualne. Te pierwsze są pod szczególną uwagą już od poprzedniej edycji Biennale i mają uzyskać jeszcze większą widoczność w najbliższym czasie. Podobny nacisk zostanie położony na sztuki wizualne, gdzie dostrzegalny jest regres w liczbie ambitnych wystaw dla dzieci w dużych galeriach, co wymaga nowej energii.

Bardzo ważnym tematem będzie też skupienie się na sztuce dla dzieci najmłodszych, czemu sprzyja jubileusz 20-lecia zainicjowanego właśnie w Poznaniu nurtu teatru dla dzieci poniżej 2. roku życia, czyli najnajów. – Z tej okazji zespół CSD chce wrócić do czystej idei teatru dla niemowląt od 6. miesiąca życia – zapowiada dyrektorka Joanna Żygowska.

Poznań jako marka jakości i współpracy

Współpraca Centrum Sztuki Dziecka z takimi postaciami, jak Aleksandra Słyż czy Katarzyna Minkowska, buduje wizerunek instytucji sztuki nowoczesnej, odważnej i społecznie ważnej. Choć walka o uwagę widza w dobie wszechobecnej rozrywki jest wyzwaniem, CSD bezkompromisowo stawia na jakość, która broni się sama. – Jesteśmy po to, by tworzyć odpowiednie warunki do spotkania się z młodymi ludźmi, ale jednocześnie wiemy, co chcemy dać naszej publiczności – podsumowuje dyrektorka.

Dla Joanny Żygowskiej nominacje i nagrody są powodem do dumy i potwierdzeniem jakości działalności Centrum Sztuki Dziecka oraz wizerunku Biennale Sztuki dla Dziecka. Jej największą nadzieją jest to, by w przyszłości prestiżowe wyróżnienia trafiały częściej do osób, dla których sztuka dla dzieci jest głównym polem działalności, a nie tylko gościnnym przystankiem. Poznań, ze swoim unikatowym w skali Europy podejściem, jest na najlepszej drodze, by to marzenie zrealizować.