Nowy rozdział Teatru Polskiego

TEKST: Elżbieta Podolska

ZDJĘCIA: Teatr Polski w Poznaniu

To przedsięwzięcie symbolicznie wpisuje się w jubileusz 150-lecia Teatru Polskiego. Placówka, która powstała z publicznej zbiórki Polaków żyjących pod zaborami i do dziś nosi na swojej fasadzie napis „Naród sobie”, przygotowuje się do największej przemiany od dekad. Prace modernizacyjne mają ruszyć 1 czerwca tego roku. Zakończenie inwestycji planowane jest na 31 grudnia 2028 roku.

Historyczny projekt dla historycznej sceny

O szczegółach inwestycji opowiedziano podczas konferencji prasowej z udziałem przedstawicieli miasta i teatru. W spotkaniu uczestniczyli Jędrzej Solarski – zastępca prezydenta Poznania, Marcin Kowalski – dyrektor Teatru Polskiego, Maciej Nowak – dyrektor artystyczny sceny oraz Grzegorz Jura – przewodniczący Komisji Kultury i Nauki Rady Miasta Poznania.

Dokładna kwota unijnego dofinansowania wynosi 49 321 778,63 zł. Dodatkowo z budżetu miasta Poznania przekazane zostanie ponad 27,7 mln zł wkładu własnego. Środki zostaną przeznaczone na realizację projektu pod nazwą „Rozwój działalności kulturalnej Teatru Polskiego w Poznaniu – przebudowa, rozbudowa i remont budynków wraz z zakupem wyposażenia”.

– To największe wyzwanie w mojej historii pracy z tym teatrem – mówił podczas spotkania z dziennikarzami Marcin Kowalski, dyrektor Teatru Polskiego. – Z jednej strony ogromna radość i poczucie, że dostaliśmy wyjątkowy prezent na jubileusz. Z drugiej – świadomość odpowiedzialności. Modernizujemy miejsce o ogromnym znaczeniu historycznym, które musi jednocześnie sprostać wymaganiom współczesnej publiczności.

Modernizacja obejmie zarówno główny budynek teatru, jak i sąsiednią Malarnię. Zaplanowano remont elewacji, dachu oraz stolarki okiennej i drzwiowej. Wewnątrz wymienione zostaną instalacje elektryczne, grzewcze i wodno-kanalizacyjne, pojawi się nowoczesna wentylacja oraz klimatyzacja. Odnowione zostaną historyczne wnętrza, posadzki i ściany. Choć z zewnątrz bryła budynku praktycznie się nie zmieni, wnętrze przejdzie prawdziwą technologiczną rewolucję.

Teatr XXI wieku w XIX-wiecznych murach

Jednym z najważniejszych elementów projektu będzie modernizacja infrastruktury scenicznej. Teatr zyska nowoczesne systemy oświetlenia i nagłośnienia, projektory laserowe, sprzęt do streamingu oraz systemy tłumaczeń symultanicznych. Znacząca część budżetu inwestycji przeznaczona zostanie właśnie na wyposażenie techniczne.

– Będziemy jednym z najnowocześniejszych teatrów w kraju pod względem zaplecza technologicznego – podkreślał dyrektor Kowalski. – To nie będzie jedynie kosmetyczny remont. Wymieniamy praktycznie wszystkie instalacje i przygotowujemy teatr na kolejne dekady działalności. Szczególną uwagę poświęcono unikatowej scenie obrotowej, która od lat budzi zainteresowanie zarówno widzów, jak i miłośników historii teatru. To jeden z ostatnich tego typu mechanizmów w Europie, wciąż poruszany ręcznie.

– Dziś pokazujemy ją głównie podczas oprowadzania po teatrze. Chcemy przywrócić jej pełną funkcjonalność – mówił dyrektor. – Zachowamy historyczny charakter sceny, ale jednocześnie zostanie wyposażona w napęd elektryczny i będzie mogła być wykorzystywana podczas nowych inscenizacji. Modernizacja obejmie również kurtynę główną, mosty oświetleniowe oraz całe zaplecze sceniczne. Twórcy projektu podkreślają jednak, że zależy im na zachowaniu historycznego ducha miejsca.

„Naród sobie” – teatr budowany przez poznaniaków

Historia Teatru Polskiego w Poznaniu od początku była czymś więcej niż historią instytucji kultury. To opowieść o społecznym zaangażowaniu i walce o polską tożsamość. Teatr otwarto w 1875 roku, w czasach zaborów. Budynek został zaprojektowany przez Stanisława Hebanowskiego zgodnie z ówcześnie panującymi tendencjami dotyczącymi architektury teatralnej. Budowa została sfinansowana ze składek Polaków mieszkających pod zaborem pruskim. Napis „Naród sobie”, umieszczony na frontonie budynku, był manifestacją patriotyzmu i wiary w siłę wspólnoty.
W tamtym czasie stworzenie polskiego teatru w Poznaniu miało znaczenie polityczne. Niemieckie władze ograniczały działalność polskich instytucji, a teatr stał się jednym z najważniejszych miejsc podtrzymywania języka i kultury.

Pierwszym przedstawieniem wystawionym na deskach nowej sceny była „Zemsta” Aleksandra Fredry. W kolejnych latach teatr odwiedzały największe postaci polskiej sceny i literatury.
To właśnie tutaj występowali Helena Modrzejewska i Ludwik Solski, a w okresie międzywojennym scena uchodziła za jedną z najważniejszych w kraju. Podczas II wojny światowej budynek został przejęty przez Niemców, ale po 1945 roku szybko wrócił do życia jako polska scena dramatyczna.
W historii teatru nie brakowało wydarzeń symbolicznych. W latach 80. scena była miejscem spotkań artystów związanych z opozycją demokratyczną, a spektakle często stawały się komentarzem do politycznej rzeczywistości PRL. Dziś Teatr Polski posiada cztery sceny: Dużą Scenę, Malarnię, Galerię oraz Piwnicę pod Sceną. Rocznie organizuje dziesiątki premier i wydarzeń artystycznych.

Dostępność i ekologia

Ważnym elementem inwestycji będzie pełna dostępność budynku dla osób ze szczególnymi potrzebami. Zabytkowy charakter teatru przez lata utrudniał wprowadzanie zmian architektonicznych. Teraz ma się to zmienić. Powstanie zewnętrzna winda łącząca wszystkie kondygnacje z poziomem chodnika. W budynku pojawią się pętle indukcyjne dla osób niedosłyszących oraz system dźwiękowej nawigacji dla osób niewidomych.

– Dotąd było to ogromne wyzwanie ze względu na wiek budynku i jego historyczny charakter – przyznawał Marcin Kowalski. – Chcemy jednak, by teatr był miejscem naprawdę otwartym dla wszystkich. Projekt zakłada także rozwiązania proekologiczne. Na dachu Malarni zamontowane zostaną panele fotowoltaiczne. Teatr planuje również działania edukacyjne związane z ekologią i ochroną środowiska. Wśród planowanych inicjatyw znajdują się warsztaty ekologiczne dla młodzieży i dorosłych, realizowane we współpracy z organizacjami społecznymi. Instytucja zamierza rozwijać także programy skierowane do seniorów.

– To nie tylko remont budynku, ale również działania „miękkie”, oparte na współpracy z mieszkańcami i widzami – podkreślał Grzegorz Jura, przewodniczący Komisji Kultury i Nauki Rady Miasta Poznania. – Liczymy, że inwestycja przełoży się zarówno na komfort pracy zespołu, jak i na nowe doświadczenia publiczności.

Wielka przeprowadzka teatru

Modernizacja oznacza konieczność czasowego wyłączenia części przestrzeni z użytkowania. Dla teatru to ogromne wyzwanie organizacyjne. Duża Scena oraz Galeria pod Sceną zostaną zamknięte na czas prac. Funkcjonować będzie natomiast Malarnia. Dyrekcja nie zamierza jednak zawieszać działalności artystycznej.

Maciej Nowak, dyrektor artystyczny teatru, zapowiedział, że spektakle będą prezentowane w różnych miejscach Poznania.
– Nie chcemy przenosić całego repertuaru do jednej przypadkowej przestrzeni – mówił. – Szukamy miejsc, które same w sobie będą miały potencjał performatywny. Inspiracją stał się sukces „Hamleta” w reżyserii Mai Kleczewskiej, wystawianego w przestrzeniach Starej Rzeźni. Spektakl przyciągnął ogromne zainteresowanie widzów i pokazał, że teatr może znakomicie funkcjonować poza tradycyjnym budynkiem.

Dyrekcja przygotowała już katalog potencjalnych lokalizacji. Wśród nich znajdują się zarówno obiekty poprzemysłowe, jak i miejsca na co dzień niedostępne dla publiczności.
– To może być jedno z najciekawszych doświadczeń w historii tej sceny – przekonywał Nowak. – Chcemy, by teatr wszedł w jeszcze bliższy dialog z miastem.

Jedna z największych inwestycji w kulturę

Władze Poznania podkreślają, że modernizacja Teatru Polskiego wpisuje się w szeroki program inwestycji kulturalnych realizowanych obecnie w mieście.

– Dziś inwestycje w infrastrukturę kultury w Poznaniu przekraczają 1,3 miliarda złotych – mówił podczas konferencji Jędrzej Solarski, zastępca prezydenta Poznania. – Niewiele jest miast w Polsce, które prowadzą projekty kulturalne na taką skalę. Wśród najważniejszych przedsięwzięć wymieniane są: budowa nowej siedziby Teatru Muzycznego, przebudowa sceny Teatru Animacji, remont Sceny na Piętrze, modernizacja Muzeum Kraszewskiego czy budowa Muzeum Powstania Wielkopolskiego.

Znaczące środki trafiają również do Akademii Muzycznej, która adaptuje dawny budynek kina Olimpia na nowoczesną przestrzeń koncertową i edukacyjną. Samorządowcy przekonują, że inwestycje w kulturę są nie tylko wydatkiem, ale także impulsem rozwojowym dla miasta.
– Kultura wpływa na jakość życia mieszkańców, przyciąga turystów i buduje markę miasta – zaznaczał Solarski. – Teatr Polski jest jednym z najważniejszych symboli Poznania, dlatego zależy nam, by rozwijał się na miarę XXI wieku.

Europejskie pieniądze dla kultury

Dofinansowanie dla Teatru Polskiego pochodzi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027.
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego działa od 1975 roku. Jego głównym celem jest zmniejszanie różnic rozwojowych pomiędzy regionami Unii Europejskiej. Środki z funduszu trafiają m.in. na rozwój infrastruktury, ochronę środowiska, badania naukowe czy właśnie kulturę. W przypadku poznańskiego teatru projekt został zakwalifikowany do priorytetu dotyczącego infrastruktury kultury i turystyki kulturowej. W praktyce oznacza to możliwość przeprowadzenia inwestycji, której sam teatr nie byłby w stanie sfinansować wyłącznie z własnego budżetu.

Teatr, który przetrwał epoki

Historia Teatru Polskiego to historia miasta i jego mieszkańców. W ciągu 150 lat scena przetrwała zabory, wojny, kryzysy gospodarcze i polityczne przemiany. W okresie PRL teatr był miejscem ważnych artystycznych debat i eksperymentów. To tutaj swoje spektakle realizowali twórcy należący do najważniejszych postaci polskiego teatru współczesnego. W ostatnich latach scena regularnie pojawia się w ogólnopolskich rankingach najważniejszych teatrów dramatycznych. Spektakle poznańskiego zespołu zdobywają nagrody na festiwalach i przyciągają widzów z całej Polski. Dla wielu mieszkańców Poznania teatr pozostaje jednak przede wszystkim miejscem osobistych wspomnień. Kolejne pokolenia poznaniaków przychodziły tu na szkolne przedstawienia, premiery i spotkania z artystami. Modernizacja ma sprawić, że budynek będzie nowoczesny, dostępny, funkcjonalny zarówno dla artystów, jak i dla publiczności, zachowując jednocześnie swój historyczny wygląd i niepowtarzalny klimat.