Najnowszy numer SUKCESU już dostępny 🌞 Sukces po poznańsku to najpopularniejszy magazyn lifestylowy o Poznaniu 🌞  

Organizator:

Miałem farta: Marcel Lelo o Koronie Równości, HIV, sztuce i przełamywaniu stereotypów

Podziel się

Artysta, drag queen, aktywista i laureat Korony Równości w kategorii „Kultura”. Marcel Lelo zamienia osobiste doświadczenie życia z HIV w muzykę i działanie społeczne. Album „Hałas i volumen” oraz akcja z listami i kodami QR to jego sposób na przełamywanie stereotypów i zachęcanie do badań. W rozmowie opowiada o Poznaniu, sile oddolnych inicjatyw, wsparciu bliskich i o tym, dlaczego czasem wystarczy jeden przypadek, by uruchomić coś ważnego. „Miałem farta” – mówi o rozgłosie, który zyskała jego historia. Ale chce, by uwaga odbiorców skupiła się przede wszystkim na muzyce i ludziach żyjących z HIV.

 

ROZMAWIA: Weronika Rogowska

ZDJĘCIA: Weronika Rogowska

 

Gdybyś miał opowiedzieć swoją historię osobie, która nigdy wcześniej o Tobie nie słyszała, od czego byś zaczął?

Marcel Lelo: „Dawno temu w małym górniczym miasteczku na południu Polski urodził się bardzo Cieplak, który bardziej niż mówić wolał śpiewać”. Albo – prześmiewczo – że „jestem tak pozytywny, że aż zarażam”. A tak na serio, to Marcel Lelo. Cyś. Drag queen. Artysta. Aktywista.

Sporo tych określeń.

To tylko kilka!

Ojej, to może chciałbyś dodać jeszcze jakieś?

Alpinista przemysłowy, bo dragu aktywnie nie tworzę od ponad roku.

W ogóle potrzebujesz takich etykiet?

Lubię etykiety, łatwiej mi się porusza z nimi w świecie. Nie wiem, na ile ich potrzebuję. Na pewno je lubię.

Jaką rolę w Twoim życiu odgrywa Poznań?

Poznań dał mi scenę, na której mogę być sobą. Żyję tu ponad 15 lat, to prawie połowa mojego życia. Kończyłem tu studio wokalno-aktorskie Czesława Niemena, studiowałem też filozofię. Współtworzyłem ze wspaniałymi artystami, między innymi takimi jak Małgorzata Szcwany. Działałem przy początkach grupy Stonewall. Pamiętam, jak prowadziłem ich pierwsze marsze. Tworzyłem scenę drag performance’u w tym mieście. Na jamach w Mustangu, Pangarze czy na Kontenerach trenowałem swoje pióro i spontaniczne występy. Poznawałem tam też muzyków, z którymi współpracuję do dziś.

To miasto, które pozwala Ci być sobą i realizować swoje pomysły, czy raczej miejsce, w którym nadal trzeba o pewne rzeczy walczyć?

Poznań dał mi scenę, na której mogę śpiewać, ulice, na których mogę protestować, kluby, w których mogę tańczyć, i dachy, na których mogę patrzeć na to wszystko z góry i się tym inspirować. Osoby jak ja mają tu znacznie lepiej, ale z uwagi na to, że sytuacja polityczna jest czymś bardzo niestabilnym, zawsze będzie o co walczyć.

Sztuka to coś więcej niż ładny obrazek czy dobry warsztat. W Twojej działalności sztuka spotyka się z aktywizmem. W którym momencie poczułeś, że twórczość może być czymś więcej niż osobistą ekspresją – że może rzeczywiście zmieniać sposób, w jaki ludzie myślą?

Jeśli sztuka nie dotyka jakiejś ludzkiej, społecznej, filozoficznej strefy, jeśli nie opowiada ludzkiej historii, a jest przestrzenią na wirtuozerię – ładną lub obrzydliwą – staje się warsztatem, rzemiosłem. Oddzielenie aktywizmu od sztuki jestem w stanie zrozumieć jako rozrywkę, ale i w tę można wpleść jakieś ważne kwestie społeczne. Jeśli ktoś po obejrzeniu filmu „Idiokracja” widzi w tym tylko komedię i nie zadaje sobie pytań o kondycję ludzkości, to znaczy, że mam problem.

Twoja diagnoza HIV stała się jednym z punktów wyjścia do projektu artystycznego i społecznego. Jak zmieniła się Twoja perspektywa na życie, twórczość i relacje z innymi ludźmi?

Zacznę od relacji, bo te naprawdę są piękne. Gdy mówiłem swoim znajomym o tym, że mam HIV, że planuję stworzyć album muzyczny i akcję dookoła niego, to każdy z nich wyraził ogromne wsparcie, zaangażowanie i dumę. Dało mi to najwięcej siły i pokazało, że ta diagnoza nie zniszczy mojego życia. Jeśli chodzi o twórczość, to udowodniła tylko to, że ludzie chcą mówić głównie o niej przez pryzmat dramatu i sensacji, a nie samej twórczości. To trochę smutne.

 

Postanowiłeś opowiedzieć o swoim doświadczeniu publicznie, zamiast pozostawić je wyłącznie dla siebie. Co sprawiło, że chciałeś zamienić osobistą historię w coś, co może dotrzeć do innych?

Zawsze byłem publiczny, czy to prowadząc marsze równości, czy występując na scenie, czy w modnych teraz social mediach. Poczucie hipokryzji i wstydu zjadłoby mnie od środka, gdybym miał to zachować dla siebie. Nie umiem ukrywać takich rzeczy, to nie leży w mojej naturze. Poza tym jedyną szansą na zmianę dotyczącą stygmatyzacji jest reprezentacja. Jawne rozruszanie tego tematu ustami osób bezpośrednio nim dotkniętych.

Wokół HIV wciąż funkcjonuje wiele stereotypów, lęków i przemilczeń. Co Twoim zdaniem społeczeństwo nadal rozumie źle? I jakiej rozmowy o HIV najbardziej nam dziś brakuje?

Ludzie dalej nie wiedzą o tym, że wcześnie wykryty wirus oraz rozpoczęcie terapii nie zmieniają w ogóle ich życia. Wirus nie jest w stanie ich zabić. Lecząc się, też nie są w stanie nikogo zakazić, chyba że żyją w związku z wampirem lub świadomie przerywają terapię. Najbardziej w rozmowie o HIV brakuje ludzi… Żyjących z HIV. Ich głosu, opowieści, codzienności, widoczności. Przez ich brak HIV istnieje tylko jako wirus, jako koniec świata, jako choroba rozwiązłości i narkomanów.

Album „Hałas i volumen” stał się sposobem na opowiedzenie o doświadczeniu diagnozy, emocjach i akceptacji. Dlaczego właśnie muzyka okazała się odpowiednim językiem dla tej historii?

Skoro tyle się mówi o tematyce HIV, a liczba zakażeń tylko rośnie, to może trzeba przestać gadać, a zacząć o nim śpiewać i do niego zatańczyć? Prawie nikogo nie przekonuję mówieniem, a jak śpiewam, to ludzie stawiają mi drinki i zdobywam uznanie. Może jak przesłuchają album, to będą chcieli się zbadać.

W swojej akcji zostawiałeś w przestrzeni publicznej listy z kodami QR prowadzącymi do Twojej muzyki i informacji o testach na HIV. To pomysł, który pozwala niechcący, przypadkiem, trafić na ważny przekaz. Jak narodziła się ta koncepcja?

Dawno temu zrobiłem dokładnie taką samą akcję, tylko dotyczącą depresji. Pamiętam, że trafiła na Spotted: MPK Poznań. Uznałem, że mogę zrobić to samo z tematyką badania się, tylko na szerszą skalę. Zawsze inspirowały mnie przypadki – małe chichoty losu – podrzucane przez nieoczekiwane połączenia różnych czynników. W ciężkich momentach mojego życia zawsze marzyło mi się, że pojawi się jakiś dziwny znak, który zmieni moje myślenie, zmotywuje mnie do działania. Czemu by nie stworzyć magicznych punktów zwrotnych dla kogoś?

Czy pamiętasz reakcję odbiorcy albo wiadomość, która uświadomiła Ci, że ta akcja naprawdę do kogoś dotarła? Co było dla Ciebie najważniejszym sygnałem, że warto było ją przeprowadzić?

Dać przestrzeń i platformę osobom żyjącym z HIV, które chcą dzielić się swoim doświadczeniem. Bez reprezentacji będziemy tkwić w stygmatyzacji. Wiedza dopiero wtedy wejdzie w codzienność, kiedy będzie ustami ludzi codziennych, a nie tylko specjalistów w danej dziedzinie i językiem naukowym.

Otrzymałeś Koronę Równości w kategorii „Kultura”. Co poczułeś w chwili, gdy dowiedziałeś się, że Twoja działalność została w ten sposób doceniona?

Przytłaczające szczęście. I wzruszenie, oczywiście. Fajnie, że przestałem być sensacją pod tytułem: „Typ ogłasza – światło – że ma HIV i robi karierę na syfie”. Ktoś dostrzegł muzykę i akcję.

Czy traktujesz tę nagrodę przede wszystkim jako osobiste wyróżnienie, czy raczej jako szansę, by głośniej mówić o HIV i doświadczeniach osób, które nadal mierzą się ze stygmatyzacją?

Oczywiście, że jako szansę na to, by mówiono o tematyce HIV, zwłaszcza w kontekście stygmatyzacji. Ta muzyka jest dedykowana właśnie temu. Super otrzymać za to parę poklepań po ramieniu, ale gdybym mógł oddać statuetkę za jedną osobę, która przestanie się bać diagnozy i pokocha siebie, to śmiało, oddam!

W jaki sposób chciałbyś wykorzystać uwagę, którą daje takie wyróżnienie? Czy są tematy albo działania, na które teraz szczególnie chcesz skierować światło?

To, że dzieciaki, które dowiedziały się o swoim zakażeniu, nie mogą podjąć leczenia bez wiedzy rodziców. Dlatego często żyją z aktywnym wirusem… Jest to temat, o którym zdecydowanie mówi się za mało. Gdyby to wyróżnienie mogło dać mi większy zasięg, to byłby temat, który na pewno bym poruszał.

Co dziś oznacza dla Ciebie sukces? Czy jest nim nagroda, kolejny artystyczny projekt, a może moment, w którym ktoś dzięki Twojej pracy przestaje się bać?

Na pewno każdy, kto napisze do mnie z informacją, że się zbadał, bo słuchał moich nutek. Każda osoba, która dzieli się ze mną swoją historią i rozważa, by przestać się ukrywać. A najbardziej to osoby, które mówią, że chcą stworzyć własne projekty po tym, jak usłyszały o moim.

Wiele osób ma poczucie, że żeby coś zmienić, trzeba mieć duże pieniądze, rozpoznawalność albo wsparcie wpływowych ludzi. Czego nauczyła Cię Twoja własna droga o zaczynaniu od małych, oddolnych działań?

Że to prawda. Mój list z ręki do ręki trafił do wpływowych ludzi, przez to zrobiło się głośno. Koniec końców to oni ustalali, kto i jak usłyszy moją historię. Oczywiście warto tworzyć takie projekty, a w kwestii tego, czy zostaną dostrzeżone, pozostaję zimnym realistą. Miałem farta.

Gdybyś mógł zostawić czytelnikom jedną myśl – taką, która zostanie z nimi dłużej niż ten wywiad – co chciałbyś im powiedzieć?

Zostawię ich z pytaniem, czy znają historię tekstu swojej ulubionej piosenki.

A gdybyśmy spotkali się za pięć lat i rozmawiali o Twoim największym sukcesie, co chciałbyś móc wtedy opowiedzieć?

Że jestem szczęśliwy, nie biorę narkotyków od pięciu lat, umiem zrobić wszystkie szpagaty, flagę, stać na rękach przez minutę. I że w pełni umiem akompaniować sobie na klawiszach. To wymarzony