Najnowszy numer SUKCESU już dostępny 🌞 Sukces po poznańsku to najpopularniejszy magazyn lifestylowy o Poznaniu 🌞  

Organizator:

Muzeum Historii Ubioru w Poznaniu

Podziel się

Kolekcja zabytkowych ubiorów może być punktem wyjścia do rozmowy o modzie, rzemiośle, pamięci i współczesnej konsumpcji. Założycielka Muzeum Historii Ubioru, Anna Moryto, opowiada o drodze od pierwszej sukni kupionej podczas studiów do stworzenia miejsca, które chce nie tylko chronić dawne stroje, lecz także przywracać zainteresowanie technikami ich wykonywania.

 

ROZMAWIA: Anna Gidaszewska

ZDJĘCIA: Materiały Muzeum Historii Ubioru

 

Jak narodził się pomysł założenia Muzeum Historii Ubioru?

Anna Moryto: Trudno wskazać dokładny moment. Myślę, że jego początki sięgają czasów moich studiów, czyli ponad dwudziestu lat wstecz. Wtedy odkryłam, że tuż za Odrą zachowało się całkiem sporo zabytkowych strojów. Co więcej, można je było kupić i sprowadzić do Polski. Wcześniej byłam przekonana, że ubiory sprzed XX wieku właściwie się nie zachowały. W polskich muzeach było ich tak niewiele, że nie zdawałam sobie sprawy, jak wiele przetrwało tak blisko nas. Sądzę więc, że początek tej historii wiąże się z pierwszą suknią, która trafiła do mnie na początku lat dwutysięcznych, jeszcze podczas studiów. Od początku chciałam dzielić się tym, co udało mi się zdobyć. Wiedząc, jak niewiele takich ubiorów można zobaczyć w polskich muzeach, chciałam udostępnić je innym osobom zainteresowanym tym tematem. Z tej potrzeby zrodził się pomysł stworzenia muzeum, choć jego realizacja zajęła mi kilkanaście lat.

Co chciałaby Pani przekazać kolejnym pokoleniom poprzez Muzeum Historii Ubioru – jaką wiedzę, jakie wartości?

Historia ubioru jest jak ocean. Mieści się w niej ogromna liczba tematów, które mają dla nas znaczenie, choć pozornie mogą wydawać się błahe, a części z nich w ogóle nie dostrzegamy. Gdybym jednak miała wskazać, na co szczególnie powinniśmy dziś zwrócić uwagę, byłoby to racjonalne gospodarowanie odzieżą. Przez całe wieki ubiór miał ogromną wartość. Był cennym zasobem. Dbano o niego i starano się go nie marnować. Był też czymś bardzo osobistym. Dziś łatwa dostępność i ceny nieporównywalnie niższe niż dawniej sprawiają, że zbyt rzadko się zastanawiamy, kto wykonał nasze ubranie i z czego zostało wykonane. Równie mało uwagi poświęcamy temu, dokąd trafi, gdy opuści naszą szafę. A co się dzieje z niesprzedaną odzieżą, która znika ze sklepów po zakończeniu wyprzedaży? Niewielu z nas zadaje sobie takie pytania. Tymczasem odzież zaspokaja jedną z podstawowych potrzeb człowieka. Musimy jeść, pić i mieć w co się ubrać. Ubiór jest nieodłączną częścią naszego życia, społeczeństwa i kultury, a jego wytwarzanie bezpośrednio wpływa na nas i środowisko. Chciałabym, żeby muzeum pomagało dostrzec te zależności i uczyło bardziej świadomego stosunku do rzeczy, które posiadamy.

 

Czy jest jakiś eksponat, który szczególnie mocno uświadamia Pani, ile pracy, umiejętności i czasu kryje się w jednym ubraniu?

Wybrałabym ubiór haftowany – mógłby to być zarówno strój męski, jak i suknia. Sam haft pozwala uświadomić sobie, ile czasu, umiejętności i cierpliwości wymagało wykonanie jednego ubioru. Natomiast pod względem skomplikowania kroju i liczby czynności potrzebnych do jego uszycia wskazałabym przede wszystkim ubiory męskie. Ich prawidłowe wykonanie wymagało naprawdę wiele pracy i umiejętności. Szycie i zdobienie to jednak tylko część tego procesu. Trzeba jeszcze uwzględnić czas i pracę potrzebne do wykonania samej tkaniny. Możemy zresztą sięgnąć jeszcze głębiej, aż do powstania przędzy. Dopiero wtedy zaczynamy dostrzegać, jak ogromny nakład pracy kryje się w jednym ubraniu i ile osób musiało pracować, by mogło powstać.

Czy zdarza się Pani patrzeć na współczesny przemysł odzieżowy przez pryzmat dawnych strojów i myśleć, że jako społeczeństwo coś po drodze utraciliśmy?

Zdecydowanie tak. Myślę, że przede wszystkim utraciliśmy umiejętność oceniania jakości ubioru. Dziś bardzo często kierujemy się metką i nazwą marki, choć nie zawsze idą one w parze z jakością tego, co kupujemy. Brakuje nam wiedzy o włóknach, z których wykonano tkaninę lub dzianinę, a informacje o składzie podane na metkach nie zawsze są rzetelne. Dawniej znaczenie jakości ubioru było znacznie bardziej oczywiste. Nawet jeśli nie każdy mógł sobie pozwolić na ubranie dobrej jakości, potrafiono docenić jego wartość. Dziś rozpoznajemy marki, ale znacznie trudniej przychodzi nam samodzielna ocena samego ubrania, jego kroju, składu i wykonania.

 

Dawne stroje są dziś przede wszystkim zabytkami, ale kiedyś były częścią codziennego życia. Jak wiele możemy się z nich dowiedzieć o ludziach, ich pracy, zwyczajach i aspiracjach?

Z samego obiektu możemy odczytać pewne informacje, ale trzeba zachować ostrożność. Duża część tego, co mówimy o jego właścicielu i sposobie użytkowania, pozostaje interpretacją, często dokonywaną przez pryzmat współczesności. Szczególnie wtedy, gdy nie wiemy, do kogo należał dany ubiór. Weźmy ubranie, które wielokrotnie naprawiano. Możemy przypuszczać, że było szczególnie lubiane i często noszone. Równie dobrze naprawy mogą świadczyć o gospodarności: właściciel nie chciał rezygnować z rzeczy, która nadal nadawała się do użytku. Mogły też wynikać z braku środków na zakup kolejnego ubrania. Widzimy ślady napraw, ale bez dodatkowych informacji nie możemy jednoznacznie określić ich przyczyny. Podobnie jest z kolorową suknią ślubną z drugiej połowy XIX wieku. Z dzisiejszej perspektywy możemy uznać taki wybór za przejaw zdrowego rozsądku i oszczędnego gospodarowania ubiorem. Możemy też brać pod uwagę ograniczenia finansowe. Jeżeli jednak nie znamy historii konkretnej sukni ani jej właścicielki, nie powinniśmy przedstawiać tych przypuszczeń jako pewników.

 

Gdyby za sto lat ktoś oglądał dzisiejsze ubrania w muzeum, co chciałaby Pani, żeby zrozumiał o naszym pokoleniu?

Obawiam się, że w kwestii ubioru historia nie będzie dla naszego pokolenia szczególnie łaskawa. Nadmierna produkcja, nieumiarkowana konsumpcja i niska jakość znacznej części odzieży prawdopodobnie zostaną ocenione negatywnie. Chciałabym jednak, żeby dostrzeżono to, co pozytywne: dużą swobodę w wyborze ubioru i dowolność, z jaką możemy się dziś ubierać. Mam nadzieję, że przyszłe pokolenia docenią tę wolność, nawet jeśli krytycznie spojrzą na sposób, w jaki gospodarowaliśmy odzieżą.

Czy dostrzega Pani szczególny paradoks w tym, że zabytkowe ubrania otaczamy troską i chronimy przez dziesięciolecia, podczas gdy współczesna odzież bywa traktowana jako produkt na jeden sezon?

Myślę, że podobnie traktujemy wiele przedmiotów, nie tylko odzież. Może to być zarówno widelec, jak i krzesło. Kiedy przedmiot przestaje być używany, często zaczynamy postrzegać go jako zbędny balast. Trzeba coś z nim zrobić, pozbyć się go, wyrzucić. Kiedy jednak minie kilkadziesiąt lat, ten sam przedmiot zaczyna nas interesować. Z czasem może stać się wręcz bardzo pożądany. Paradoks polega więc na tym, jak bardzo zmienia się nasza ocena rzeczy wraz z upływem czasu. Ubiór jest jednym z przykładów tego zjawiska.

 

Jak chciałaby Pani, aby Muzeum Historii Ubioru wyglądało za dziesięć czy dwadzieścia lat?

Chciałabym, żeby muzeum się rozwijało, choć mówiąc o rozwoju, nie mam na myśli przede wszystkim powiększania przestrzeni ekspozycyjnej. Bardzo cenię kameralny charakter naszego muzeum. Uważam, że przestrzeń, którą obecnie dysponujemy, jest wystarczająca do opowiadania wartościowych historii. Odpowiednio dobrane obiekty pozwalają skupić uwagę na temacie wystawy. Ich nadmiar mógłby ten przekaz rozpraszać, zamiast go wzbogacać. Sama tego wielokrotnie doświadczyłam w „dużych” muzeach. Zależy mi natomiast na rozwijaniu współpracy z uczelniami i na tym, aby nasza kolekcja była przedmiotem badań. Wiem, że wiele osób interesuje się historią ubioru i chętnie zajęłoby się nią naukowo. Mamy już spore zbiory, a wśród nich obiekty, które mogłyby stanowić punkt wyjścia do interesujących prac magisterskich lub doktorskich. Chciałabym, żeby ten potencjał był wykorzystywany i żebyśmy dzięki takim badaniom coraz lepiej znali naszą kolekcję.

Myślę również o dalszym powiększaniu zbiorów oraz rozwijaniu współpracy z muzeami i innymi instytucjami w Polsce. Szczególnie ważna jest dla mnie społeczność związana z rękodziełem i rzemiosłem. Na razie jest niewielka, ale mamy już grono osób, które chętnie do nas wracają i biorą udział w warsztatach. Zależy mi, żeby ta część działalności muzeum rozwijała się równie dynamicznie jak wystawy czy badania nad zbiorami.

Chciałabym, żeby wokół muzeum rosła społeczność, która będzie chroniła dawne techniki rękodzielnicze przed zapomnieniem poprzez ich praktykowanie. Zachowanie gotowych przedmiotów jest bardzo ważne, ale równie istotne jest dla mnie zachowanie umiejętności ich wykonania. Chciałabym, żeby muzeum było miejscem dla osób, które chcą te techniki poznawać, stosować i przekazywać dalej.

 

Czego historia ubioru nauczyła Panią o ludziach i ich stosunku do rzeczy, które posiadają?

Historia ubioru nauczyła mnie, jak bardzo nasz stosunek do rzeczy zależy od warunków, w jakich żyjemy. Bardziej szanujemy to, czego nie da się łatwo zastąpić. Dawna troska o ubranie wiązała się w dużej mierze z jego ceną i dostępnością. Jeśli zakup kolejnego był znacznym wydatkiem, dbanie o już posiadane stawało się koniecznością. Dlatego ostrożnie podchodzę do przekonania, że dawniej ludzie byli z natury bardziej odpowiedzialni i gospodarni. Warto doceniać ich umiejętności i uczyć się sposobów dbania o odzież, pamiętając jednak o warunkach, które skłaniały ich do takiego postępowania. Jednocześnie względy praktyczne i finansowe nie wyjaśniają wszystkiego. Ubranie, które komuś wydaje się zużyte i niepotrzebne, dla właściciela może być cenne ze względu na wspomnienia lub związek z bliską osobą. Cena i jakość wykonania to tylko część jego wartości. Tej osobistej możemy w ogóle nie dostrzegać, jeśli nie znamy historii człowieka, do którego należało.

Gdyby mogła Pani przekazać przyszłym pokoleniom jedną myśl dotyczącą ubioru, rzemiosła i odpowiedzialności za dziedzictwo, co by to było?

Chciałabym, żebyśmy w każdym ubraniu, zarówno zabytkowym, jak i współczesnym, dostrzegali pracę ludzi, którzy przyczynili się do jego powstania. Począwszy od uprawy surowca i produkcji włókna, przez wykonanie tkaniny, aż po uszycie i wykończenie gotowego ubrania. Na każdym z tych etapów ktoś poświęcił swój czas, wykorzystał wiedzę i umiejętności. Zależy mi przede wszystkim na szacunku dla pracy tych osób. To właśnie o nich warto pamiętać, kiedy patrzymy na ubranie, nosimy je i decydujemy, co dalej z nim zrobić.

 

Muzeum Historii Ubioru

Kwiatowa 14/2 (boczna od ulicy Półwiejskiej)

61-881 Poznań

https://www.fmhu.pl/